کوه نوردی سەرکەوتنی لووتکەی «ئاورین» ٨و٩ ی گەلاوێژی ١٤٠٥ – مرداد 11, 1405 ارسال توسط farid sedghi 11 مرداد بەرەو لووتکەی چیای ئەورین چەند ساڵ لەوە پێش لە دوورەوە لووتکەی چیای ئەورینم دیت، لەو کاتەوە وەک حەز و خولیایەک پێمخۆش بوو بۆ جارێکیش بێ بەسەر ئەو لووتکەیەدا سەرکەوم، ئەو کات نەمدەزانی کە ئەورین بەرزترین لووتکەی پارێزگای ورمێیە، تاکوو حەفتەی ڕابردوو یانەی ئەوراز بەرنامەی دوو ڕۆژەی بۆ لووتکەی چیای ئەورین ڕاگەیاند، هەر زۆر زوو پێوەندیم بە کاک سادق خزری گرت و گوتم ئەگەر ئەو بەرنامەیە بەڕێوە چوو منیش دێم و ناوم بنووسە. چوارشەممە کاک سادق پێوەندی گرتەوە و گوتی ساز بە سبەینێ کاتژمێر ۱:۳۰ نیوەڕۆیە وەڕێدەکەوین بۆ کەمپی ئەورین لە حەسار. پێنجشەممە کاتژمێر کەمێک لە ۱:۳۰ تێپەڕیبوو کە کاک داود مەحموودی وێڕای کاک محەممەد یۆسفی هاتن لە دووم، سواری ماشێن بووین و لە گۆڕەپانی هەژار چاوڕێی هاتنی کاک کامیل خەندانی و کاک سادق خزریمان کرد، دوای ماوەیەکی کورت ئەوانیش گەیشتن، نیزیک کاتژمێر ۲:۳۰ بوو بە دوو ماشێنان وەڕێکەوتین، من و کاک داود و کاک محەممەد پێکەوە، کاک سادق و کاک کامیل پێکەوە. بە ئیشتیا پێمان بە گازێوە نا، ورمێ، سەلماس و خۆیمان تێپەڕ کرد و بەرەو کەمپ لە ئاوایی حەسار لە ڕێیەدا بووین، کاتژمێر ڕێک ٨ی شەو گەیشتینە ئاوایی حەسار، ماشێنمان لەوێ ڕاگرت و پایگای سپا ناوی نووسین و کارتی ناسنامەی لێ وەرگرتین و بە پێیان بەرەو کەمپ ڕۆیشتین و دوای دە خولەک گەیشتینە کەمپەکە، بەپێی وەیکە پێشتر هەماهەنگی کرابوو ژووری حەسانەوەی خۆمانیان نیشانداین، دوای خواردنی شێو و چاییخواردنەوە کەمێک پێکەنین و گاڵتەکردن کاتژمێر ۱۰ی شەو بڕیارمان دا بنووین، چونکە بەرنامەکەمان وا دانابوو کاتژمێر ۳ی شەو هەستین و بەرەو لووتکە بکەوینە ڕێ، هەرچەند بەهۆی ئاڵۆزی و دەنگە دەنگی ناوژوور و حەوشەی کەمپ خەوێکی وامان نەکرد بەڵام وەک بڕیاری پێشوو کاتژمێر ۳ی شەو هەستاین و کۆڵەمان پێچایەوە و خۆمان تەیار کرد و کاتژمێر نیزیک ۳:۱۵ی شەو هەر پێنجمان کەوتینە ڕێ، کەشوهەوایەکی فێنک و کاک ساقیش پێشڕەو، وردە وردە ڕێمان دەبڕی بەڵام بەهۆی تاریکییەوە زۆر شوێن و ناوچەی دەورووپشتمان دیار نەبوو تەنیا هۆشمان لە ڕێڕەوی خۆمان بوو کە بە یارمەتی مانگەشەو تەواو لێمان دیار بوو، دوای کاتژمێرێک، دوو یان سێ خولەکێک بە پێوە پشوومان دا، دیسان کەوتینەوە ڕێ بەرەو لووتکەی ۳۷۰۲ میتری ئەورین، ئیتر ڕاوەستانمان نەبوو هەتا بن لووتکە، لەوێ بۆ ماوەی کەمتر لە دە خولەک دانشتین و کەمێکمان ئاو و میوەی ویشک خوارد و دواتر هەستاین و ڕۆبووینە لێژی کۆتایی لووتکە، کە لێژێکی زۆر چڕ بوو، ڕێک لەو کاتەشدا هەتاو وردە وردە لە بن چیاکان سەری دەردێنا و هەڵدەهات، هەر ئێمە هەڵکشاین و تاویش هەڵکشا، لە کۆتاییدا کاتژمێر ٦:١٠ی بەیانی کاتێک تاو تەواو هاتبوو دەرێ، ئێمەش لەسەر لووتکە و لە تەنیشت تابڵۆی لووتکەی ئەورین ڕاوەستابووین، هەر پێنج کەسمان بەبێ کێشە وەک یەکەم تیم گەیشتینە لووتکەی ئەورین بەڵام سەرما هێرشی بۆ هێنابووین و زۆر سارد بوو بایەکی لاوازیشی دەهات ئەوەندەی تر سەرماکە لە گیان و یەسکمان کاری دەکرد. بەدوای ئێمەدا تیمێکی دوو کەسی لە شاری زەنجانڕا گەیشتنە لووتکە و دوای ماوەیەکی تر یەکەم کەسی تیمی چیاڤانی شاری بازرگان گەیشتە لووتکە و دواتر دوو هاوڕێی تریشی گەیشتن. لە لووتکە پشویەکی باشمان دا و تێر بە دڵی خۆمان وێنەمان گرت و لەگەڵ ئەو سێ ئەندامەی تیمی چیاڤانیش وێنەی یادگاریمان گرت و کاتژمێر ۷ تێپەڕیبوو کە داگەڕاینەوە خوارێ، لە هاتنە خوارماندا تازە چاومان بە سرووشتی جوانی ئەو ناوچەیە دەکەوت بۆیە زۆر بە شێنەیی و بەئیشتیا داگەڕاین، لە بەرزایی ۳ هەزار میتری لە کن گۆمە ئاوێک دانیشتین چایی و قاوەمان خوارد و بە حەزی خۆمان وێنەمان دەگرت و فیلمان هەڵدەگرتەوە و کاک کامیل خەندانیش هەر وەک جاران بە دووربینەکەی خۆی خەریکی وێنە و فیلمهەڵگرتنەوە بوو تاکوو شاکارێکی تر بخۆڵقێنێ، لەسەر گۆمە ئاوەکە نیزیک ۵۰ خولەکێک دانیشتین و دواتر داگەڕاین بەرەو کەمپ و ڕێک کاتژمێر ۱۰:٣٠ لە ناو کەمپ بووین، لەوێ خۆمان فێنک کردەوە و پشوویەکی چەند خولەکیمان دا و دیسان دوای چایی خواردنەوە کاتژمێر نیزیک ۱۱:٣٠ کەمپمان بەجێ هێشت و چوینەوە بنکەی سپا کارتی ناسنامەمان وەرگرتەوە و سواری ماشێن بووین بەرەو مەهاباد، کاتژمێر ۳ لە پاڕکێکی شاری سەلماس دانیشتین فراوینمان (نەهار) کرد و دواتر یەکسەر هەتا مەهاباد ڕانەوەستاین و کاتژمێر ٦:۲۰ ئێوارێ بەسڵامەتی گەیشتینەوە ناوشاری مەهاباد ✍️ چالاک کوردە کێوی ئەورین بەرزترین لووتکەی پارێزگای ورمێ و چیایەکی تایبەت بۆ کوردەکانی ئەو ناوچەیەیە. کێوی ئەورین (بە فارسی: اورین) بە بەرزیی ۳۷۰۲ مەتر لە ئاستی ڕووی دەریا، بەرزترین لووتکەی پارێزگای ئازەربایجانی ڕۆژاوا و بەرزترین کێوی شارستانی خۆیە. ئەم کێوە لە باکووری ڕۆژئاوای ئێران، لە نێوان بەشی سەفاییە و ناوچەی قوتووری شارستانی خۆیدا ھەڵکەوتووە و نزیکەی ۱۵ کیلۆمەتر لە سنووری ئێران و تورکیاوە دوورە. پۆتانی جوگرافیی لووتکەکە نزیکەی °۳۸ و ۳۳ خولەکی پانی باکوور و °۴۴ و ۳۴ خولەکی درێژی ڕۆژھەڵاتە. لەبەر ئەوەی ئەم لووتکەیە بەتەواوی دەستەواژە لەسەر زنجیرە چیاکانی دەورووبەری ھەیە، لە زۆرێک لە شوێنەکانی شارستانەکانی خۆی، سەڵماس، چایپارە و تەنانەت لە ڕۆژانی ڕووندا لە بەشێک لە ڕۆژھەڵاتی دەریاچەی وان تورکیاشەوە دەبینرێت. لە ڕوانگەی زەویناسییەوە، ئەورین ئاگرینەیەکی کوژاوە بەھەژمار دێت. بوونی بەردە ئاگرینییەکان، دەمەکانی ئاگرینی کۆن و چەند کانییەکی ئاوی گەرم لە بناری چیاکەدا، ئەوە دەردەخەن کە ئەم کێوە لە ڕابردوودا چالاکیی ئاگرینی ھەبووە. ئەمڕۆ ئەو چالاکییە کۆتایی ھاتووە، بەڵام پێکھاتەی زەویناسییەکەی ھێشتا نیشانەکانی سەرچاوەی ئاگرینی خۆی پاراستووە. بناری بەرزەکانی کێو ھەتا نیوەی ھاوین پۆشراوە بە بەفر و بەم ھۆیەوە، لووتکەی سپیی ڕەنگی لە دوورییەکی زۆرەوە دیارە. زیاتر لە نەوەد لەسەدی ھەورە بارانھێنەرەکانی ناوچەکەش لەلای ئەم کێوەوە دەچنە دەشتای خۆی و ھەر ئەم تایبەتمەندییەش شوێنێکی تایبەتی بۆ دروستکردووە لە باوەڕە خەڵکی ناوچەکەدا. کەمپ و پەناگەی شاخەوانی سەرەکیترین ڕێگای سەرکەوتن بۆ لووتکەکە لەلای گوندەکانی بناری باشوور و باشووری ڕۆژھەڵاتەوە ئەنجام دەدرێت. لە بناری کێودا پەناگەی شاخەوانی ئەورین ھەیە کە خاڵی دەستپێکی زۆرێک لە بەرنامەکانی سەرکەوتنە. دووری پەناگە ھەتا لووتکەکە نزیکەی ۱۳ کیلۆمەترە و سەرکەوتنێکی ئاسایی لە پەناگەوە ھەتا لووتکە و گەڕانەوە، ئاساییانە نێوان ۷ بۆ ۸ کاتژمێری پێویستە. لە بەرزییە بەرزەکاندا، چاڵە ئاویە سروشتییە بچووکەکان ھەن کە خەڵکی ناوچەکە پێیان دەڵێن «گۆڵ» و لە جوانییەکانی ڕێگاکەن. ھەموو ساڵێک لە کۆتایی وەرزی بەھاردا کۆنگرەی گەورەی سەرکەوتن بۆ ئەورین بە ئامادەبوونی سەدان شاخەوان لە پارێزگا جیاوازەکانەوە بەڕێوەدەچێت. ئەورین لە بیرەوەریی مێژوویی خەڵکی کورددا بۆ خەڵکی کوردی ناوچەی خۆی، قوتوور، بەرادۆست و بەشێک لە سەڵماس، ئەورین تەنیا کێوێک نییە؛ بەڵکو بەشێکە لە بیرەوەریی مێژوویی و ناسنامەی جوگرافیی ئەوان. پێش دروستبوونی سنوورەکانی ئەمڕۆ، کوچەرەکان و ھۆزە کوردییەکان ھەموو ساڵێک بناری سەوزی ئەم کێوەیان بۆ ھاوینەھاتن ھەڵدەبژارد. کانییەکان، لەوەڕگا و دۆڵەکانی دەوروبەری شوێنی ژیانی وەرزیی تیرە جیاوازەکان بوو و ناوی ئەورین لە گێڕانەوە زارەکییەکان، گۆرانییە ناوخۆیییەکان و بیرەوەرییەکانی نەوەکانی ڕابردوودا چەندین جار دووبارە بووەتەوە. ناوچەی خۆی لە سەردەمی سەفەوییەکان و عوسمانیدا یەکێک لە گرنگترین ناوچە سنوورییەکان بوو و ھۆزە کوردییەکان، بەتایبەت خێزانی دەنبەلی، ڕۆڵێکی گرنگیان ھەبوو لە پاراستنی ئەم سنوورانەدا. کێوە بەرزەکانی ناوچەکە، لەوانە ئەورین، ھەمیشە وەک برجە سروشتییەکانی چاودێری و بەربەستی بەرگریی ناسراون. سەرچاوە مێژوویییەکانی پەیوەست بە خۆییەوە ئاماژە بە گرنگی کێوەکانی دەوروبەری شار دەکەن لە جەنگەکانی سەفەوی و عوسمانیدا. لە گێڕانەوە ناوخۆیییەکاندا ھاتووە کە لە کاتی جەنگی چاڵدێران (ساڵی ۱۵۱۴ی زایینی)دا، بناری ڕۆژاوای ئەورین کۆتا ناوچەی جێگیربوونی سوپای شا ئیسماعیلی سەفەوی بووە و جەنگەکە لەو خاڵە زیاتر نەڕۆیشتووە. ھەرچەندە وردەکاریی ئەم گێڕانەوەیە بەتەواوی لە سەرچاوە مێژوویییەکاندا پشتڕاست ناکرێتەوە، بەڵام لە سەرچاوە جوگرافییە ھاوچەرخەکانیشدا ئاماژە بەم نەریتە زارەکییە کراوە. ڕیشە و ڕەگی ناوی «ئەورین» دەربارەی ڕەگی ناوی «ئەورین» کۆدەنگیی تەواو لە نێوان زمانناساندا نییە، بەڵام دوو تێڕوانین زیاتر لە تیۆرییەکانی تر باس دەکرێن. یەکەم تێڕوانین، کە لە نێوان زۆرێک لە خەڵکی کوردی ناوچەکەدا بڵاوە، ئەم ناوە لە وشەی کوردی «ھەور» (ئەبرە) وەرگیراوە دەزانێت. لەبەر ئەوەی زۆربەی سیستەمە بارانھێنەرەکان لەلای ڕۆژاوا و پشت ئەم کێوەوە دەچنە ناوچەکەوە، خەڵکی لە کۆنەوە ئەم کێوەیان شوێنی سەرھەڵدانی ھەورەکان دەزانی و ناوی «ئەورین»ی بە واتای «شوێنی ھەورەکان» یان «کێوی ھەورەکان» لێکدەدایەوە. ئەم وەرگیراوەیە لەگەڵ تایبەتمەندیی کەشوھەوای کێوەکەشدا دەگونجێت؛ چونکە لووتکەکە زۆربەی ڕۆژەکانی ساڵ لە ناو ھەوردایە. تێڕوانینی دووەم، کە لە ھەندێک نووسینی ناوخۆییدا ھاتووە، ڕەگی ناوەکە بە چەمکی ئاگرەوە پەیوەست دەکات و بەبیرەوەرییەک لە ڕابردووی ئاگرینی کێوەکە دەژمێرێت. ھەرچەندە، ھەتا ئێستا توێژینەوەیەکی زمانناسیی پشتڕاستکراو کە ئەم تیۆرییە بە شێوەیەکی بڕیاردار پشتڕاست بکاتەوە بڵاونەکراوەتەوە؛ بۆیە ئەم تێڕوانینە زیاتر لە ئاستی گریمانەیەکی ناوخۆییدا ماوەتەوە. جێگە و پێگەی کولتووری بۆ زۆرێک لە خەڵکی کوردی ناوچەکە، ئەورین ھەمان ئەو ڕۆڵەی ھەیە کە سەبلان بۆ ئەردەوێل یان دەماوەند بۆ ئەلبورز ھەیە. ئەم کێوە لە ئاسۆی شار و گوندەکانی دەوروبەردا بوونی ھەمیشەیی ھەیە؛ نیشانەیەک بۆ ڕێگادۆزینی، دەستپێکردنی وەرزی کۆچ، پێشبینی بارانبارین و بەشێک لە بیرەوەریی کۆمەڵی خەڵک. لەم ڕووەوە، ناوی ئەورین تەنیا ناوێکی جوگرافی نییە، بەڵکو بەشێکە لە میراتی کولتووری و بیرەوەریی مێژوویی ئەو خەڵکانەی کە سەدەھا ساڵە لە بناری ئەم کێوەدا ژیاوە. ئەمڕۆش ھەرچەندە ئەم لووتکەیە شوێنێکی خواستووی شاخەوانانی سەرتاسەری ئێرانە، بۆ دانیشتووانی ڕەسەنی ناوچەکە ھێشتا لە ئاستی شوێنێکی وەرزشی زیاترە؛ کێوێکە کە لە کولتووری زارەکی، مێژووی ناوخۆیی و ناسنامەی سروشتی باکووری ڕۆژئاوای ئێراندا جێگایەکی تایبەتی ھەیە و ھێشتا بە ناوی کوردی «ئەورین» لە نێوان زۆرێک لە خەڵکی ناوچەکەدا ناسراوە. سەرچاوە ژیریی دەسکرد.
